HomeHome

Erik Cox
Uitvaartbegeleider

Creatief binnen elke context, met resultaat als doel.

Op deze pagina vertel ik over hoe het is om uitvaartbegeleider te worden. Op het eerste gezicht lijkt dit volledig anders dan grafisch ontwerpen. Toch komen beide voort uit dezelfde onderliggende laag: zorg, aandacht voor details en het inschatten en vertalen van wensen.

Inmiddels begeleid ik uitvaarten met Égards Uitvaart.


20 mei 2020

Vorige week, tijdens de voorbereidingen van de uitvaart, kwamen de bloemen ter sprake. Voor de overledene was haar tuin alles geweest. Dáár genoot ze van. Geen zomervakanties, alléén die tuin. De laatste jaren door haar zoon elk jaar vol met bloemen gezet. Zou het bloemstuk daar naar kunnen verwijzen?

We belden met de bloemist, op de speaker, en zo ontstond het idee om twee bloemstukken voor op de kist te maken. Eén voor de zoon en zijn vrouw. Eén voor de dochter, haar man en hun zoon. De basis voor beide stukken zou geel en wit zijn. Met voor het ene stuk blauw als accent, voor het andere roze. Door Hedera met elkaar verbonden.

Gistermiddag, tijdens de uitvaart was er één breedbeeld dia: de tuin van de overledene in de ochtendzon. Gistermiddag scheen de zon.
De aula van het crematorium heeft een weids uitzicht met veel groen. Die achtergrond liep door in die dia.
Ervoor de kist, waarvan de deksel geheel bedekt was met de ‘weelderig en luchtig opgestoken’ stukken. De vele bloemstukken rond de kist completeerden ‘de tuin’.



25 maart 2020

De koffie en cake: dàt was vandaag het opvallendste verschil tussen een uitvaartplechtigheid vóór en na de maatregelen die nu gelden rond het coronavirus.

Lang geleden werd bij een bezoek aan de graven van voorouders een maaltijd gebruikt en werd er soms ook eten meegenomen voor de overledene. Het was een teken dat de wereld van de levenden en de doden bij elkaar hoorden.
Dat vroegere dodenmaal evolueerde in de loop der eeuwen naar onze ‘koffie en cake’, of wijn en bitterballen: ze maken het mogelijk dat er contact is van mens tot mens door bij elkaar te zijn als je iemand verliest van wie je houdt.

Het afstand moeten houden: dàt maakte het condoleren van de nabestaanden letterlijk afstandelijk. Nu was het voor een ieder wel heel alleen.



29 februari 2020

Gisteren heb ik m’n laatste uitvaart namens de onderneming in Scheveningen verzorgd.

Ik heb die middag bij toeval iets ontdekt wat volgens mij belangrijk is. Vooropgesteld: het draaiboek voor de dag van de uitvaart volg je als uitvaartleider strikt en tot op de letter. Tijdens deze herdenkingsdienst van gisteren, sprak één van de kinderen bijzonder emotionele woorden van afscheid. En toen hij klaar was en naar z’n stoel liep, was ik het hele draaiboek vergeten… Ik liep naar hem toe, legde m’n hand op z’n schouder en zei iets alleen tegen hem. Daarna wachtte ik bij de microfoon, bedankte hem toen hoorbaar voor iedereen. Ik aarzelde, maar moest toen toch het woord overdragen aan de volgende spreker. Althans, dat dacht ik. Maar… het muziekstuk dat deze zoon voor z’n moeder had uitgekozen, moest nog..!
Na deze muziek heb ik kort uitgelegd dat ik door de aangrijpende woorden en het enorme verdriet, het draaiboek vergeten was en daarmee ook zijn muziekkeuze.

Naderhand bleek niemand het een probleem gevonden te hebben.
Integendeel zelfs. Zijn verdriet en gemis was zó groot; ‘je bent als uitvaartleider toch ook mens!’ Merkwaardig genoeg werd het gewaardeerd juist zoals het gegaan was.
En, eenmaal thuis, bedacht ik me, wat me al vaker was opgevallen: waarom laat je na zulke intense woorden, iemand ‘gewoon’ naar z’n stoel lopen en start je dan maar ‘gewoon’ het volgende onderdeel op het draaiboek (muziek in dit geval)? Het maakte die keren op mij een bijna koele en mechanische indruk. Zo van: zó hoort het. Zó gaat het nou eenmaal.

Ik zal vanaf nu beslist nog steeds niet snel afwijken van het draaiboek. En een muziekstuk overslaan hoop ik nooit meer mee te maken. Maar in het moment erbij zijn, en als dat moment erom vraagt om even halt te houden, hoop ik dat ik de tegenwoordigheid van geest zal hebben en dan maar even niet meteen ‘gewoon doorga’ met het volgende onderdeel op het draaiboek.

En eind goed al goed. De zoon stuurde me ’s avonds nog een bericht om me te bedanken voor de steun die ze bij de uitvaart ervaren hadden.



22 februari 2020

De afgelopen week, bij de voorbereidingen, en vandaag, op de dag van de uitvaart, merkte ik hoe het contact met de echtgenote van de overledene, op een bepaalde manier, vertrouwd aanvoelde.
Ik heb geprobeerd dit gevoel te duiden. Want er is ook een onzichtbare grens waarvan ik gevoelsmatig precies lijk te weten waar die ligt.
En die grens – tussen dichtbij en niet te dichtbij – kan ik op dit moment het beste onder woorden brengen als dat ik er ‘met’ heel mijn hart ben, maar dat ik niet ‘in’ mijn hart ben; waardoor het onderdeel van mijn persoonlijke leven zou worden met de daarbij behorende gevoelens van bijvoorbeeld onmacht en pijn. Want dat gebeurt niet.

Het verdriet om het verlies van een dierbare, het ‘missen’ is soms bijna tastbaar. Ik sta wagenwijd open, ik ben een en al aandacht. En dat ‘wagenwijd’ dat klopt, ook als uitleg, en toch is het niet het juiste woord. Want in de kern sta ik er buiten.

Vlakbij, maar niet binnen.



31 december 2019

Een begrafenis begeleiden op de laatste dag van het jaar. Dat had ik, aan het begin van 2019, nooit kunnen bedenken. Wat is er dit jaar veel veranderd en ten goede gekeerd.

Nog geen twee jaar geleden kwam als aanvulling op grafisch ontwerpen, waarmee ik te weinig verdiende, het idee voor een nulurencontract in me op. Out of the blue was daar de gedachte: in de uitvaart. – Nu is dat m’n werk.

Bij de onderneming in Scheveningen krijg ik alle ruimte om mijn draai te vinden. Ik pas zowaar, na dertig jaar als eenmanszaak gewerkt te hebben, in een team. Ik had het nooit kunnen bedenken.

Daarnaast maakte ik een begin met de voorbereidingen voor ‘Cox Uitvaartbegeleiding’. Maar werd op een morgen wakker met ‘Égards Uitvaart’ in m’n hoofd.

Nu, aan het einde van het jaar, heb ik meerdere begrafenissen en crematies begeleid: in dienstverband en met collega’s voor de onderneming in Scheveningen en, als zelfstandig gevestigd uitvaartverzorger, met Égards.

– Het voelt alsof ik dit afgelopen jaar geland ben. Ik ben op m’n plek.



24 december 2019

Niet in de aula van een crematorium, maar in de familierouwkamer van de uitvaartonderneming in Scheveningen.

Met Égards begeleidde ik gisteren op die locatie een afscheid waarbij ik kon beschikken over alle aanwezige faciliteiten. Dit gaf mij de gelegenheid om samen met de nabestaanden alles zelf te doen. De familie verzorgde de frisdrank met kleine gebakjes erbij; de koffie en thee zette ik in de keuken.

Met ruim 35 mensen is er afscheid genomen. Dat gebeurde met de kist open. Ik heb me het afgelopen jaar regelmatig afgevraagd waarom ik dat nooit zag gebeuren. En hoe dat zou zijn als je de overledene eventueel zou kunnen zien – want achter het bloemstuk en ìn de kist, hoefde dat niet als je dat niet wilde.

Soms is een gesloten kist wenselijk. Maar een dichte kist kan ook ‘afwerend’ overkomen, ‘ontoegankelijk’. Met de kist open voelde het voor mij alsof de overledene meer aanwezig, alsof er meer mogelijkheid tot ‘interactie’ was.
En het vóór vertrek, met een klein aantal mensen, sluiten van de kist volgt dan, in als z’n onafwendbaarheid, toch ook als ‘logisch’. Want aansluitend heeft de familie de overledene zèlf – in besloten kring – naar het crematorium begeleid, waarbij de echtgenote met mij meereed in de rouwauto. Daar hebben zes kleinkinderen de kist op de schouders genomen en het laatste stuk gelopen.

Ook geen koffiekamer in het crematorium, maar samen eten in het restaurant van een van de dochters. Daar was van tevoren een maaltijd voorbereid waaraan, naast de familie, ook alle genodigden, die bij het afscheid in de familierouwkamer waren geweest, konden aanschuiven.
Van de bloemstukken hebben we genoeg boeketjes gemaakt voor iedereen om na afloop mee te nemen. Die zijn voor nu, nog even, de tastbare link naar het afscheid gisteren.



2 december 2019

Vandaag heb ik me weer ‘vormgever’ gevoeld… En dit keer geen grafisch vormgever.

Namens, en bijgestaan door, de onderneming in Scheveningen, begeleidde ik m’n eerste kerkelijke uitvaart die ik vorige week voorbereidde: kerk, dominee, organist, mannenkoor, volgauto’s, begraafplaats.

En er blijkt veel mogelijk om zo’n uitvaart er ‘mooi’ uit te laten zien. Dragers die met bloemstuk op de kist de kerk binnenkomen. En bij vertrek op de juiste plek in de kerk wachten tot de familie zich achter hen verzameld heeft. De kleinkinderen die de bloemstukken aangereikt krijgen. De stoet die zich zo vormt. Zich in beweging zet. Wat kan het gratie hebben..!



20 november 2019

‘Zo doen wij het altijd.’
Drie, vier keer maakte een aulamedewerkster begin deze week tijdens de voorbereidingen vlak voor een uitvaartdienst deze opmerking.
En daarmee onderstreepte ze onbedoeld - elke keer dat ze het zei - hoe belangrijk het is om bij alles wat ik op zo’n moment om me heen zie gebeuren en bij alles wat ik zelf doe, steeds alert te blijven en me af te vragen: gaat het goed? En: wat is er op dit moment nodig? En dat geldt ook voor m’n reactie op ‘Zo doen wij het altijd’.

En gelukkig deden ze het die middag níet zoals ze het altijd deden, maar: zoals het voor déze uitvaart passend was. Het ging zoals ik gehoopt had dat het voor deze familie zou gaan.



15 november 2019

Tijdens de opleiding tot uitvaartverzorger kregen we de vraag of je als uitvaartbegeleider het Onze Vader wel kon uitspreken als nabestaanden daarom vragen en geen dominee willen.
We discussieerden daar toen over, want je begeleidt de uitvaart en bent beslist geen geestelijke.

Vandaag was ik assistent bij een begrafenis en de uitvaartverzorger besprak vóóraf met mij een dergelijk verzoek van de familie. Voor hem voelde het niet goed om én de uitvaart te leiden én te spreken in de aula én het gebed uit te spreken bij het graf.
Met dank aan de opleiding was ik voorbereid op de praktijk. En ja: het klopt voor mij dat als ik oprecht ben in wat ik daar op die plek zeg en het ‘goed voelt’, ik wel degelijk het Onze Vader kan uitspreken.



Uitvaartbegeleider worden: : update #9 (over de verzorging van overledenen) - 15 september 2019 (1:30)

Video: Uitvaartbegeleider worden: update #8 (over de naam en het logo) - 20 augustus 2019 (2:26)

Video: Uitvaartbegeleider worden: update #7 (over de vormgeving van rouwbrieven) - 16 augustus 2019 (2:27)


Uitvaartbegeleider worden: een update - 10 augustus 2019 (1:20)


Uitvaartbegeleider worden: een update - 4 augustus 2019 (1:06)


Uitvaartbegeleider worden: een update - 19 juli 2019 (1:00)


Uitvaartbegeleider worden: een update - 6 juli 2019 (1:17)


Uitvaartbegeleider worden: een update - 6 juni 2019 (0:56)


Uitvaartbegeleider worden: een update - 30 mei 2019 (0:59)


Den Haag, 30 december 2018

Dit jaar heb ik, naast mijn opleiding tot uitvaartverzorger, zeven maanden in dienstverband in de uitvaart gewerkt: zes maanden als verzorger van overledenen en één maand als medewerker in een crematorium.
Na ruim 28 jaar van zelfstandig ondernemerschap is hiermee een volledig nieuwe wereld voor me opengegaan. 

Vanaf 1 januari pak ik de draad weer op van mijn eenmanszaak: als grafisch ontwerper én als uitvaartbegeleider.
Wat dat laatste betreft met uitzicht op veel praktijkervaring. Gesina Versteeg van Wende Uitvaartzorg is bereid mij haar vak te leren. Op korte termijn zal ik dan dus al inzetbaar zijn om zelfstandig onderdelen van een uitvaart voor anderen te kunnen verzorgen.

M 06 19 538 402
E erikedje-imageerikcox.nl



Den Haag, 23 november 2018

Vandaag de laatste werkdag bij de onderneming waar ik de afgelopen 6 maanden geleerd heb hoe je een overledene overbrengt op brancard, verzorgt, kleedt, in de kist legt en opbaart.

Naast de opleiding tot uitvaartverzorger, hoop ik voor mijzelf - tot aan mijn diploma - een ad hoc leer/werktraject te kunnen realiseren waarin ik zoveel mogelijk ervaring opdoe in de, aan een uitvaartbegeleider, direct gerelateerde beroepen. Ik denk dat het me zal helpen om uiteindelijk een betere uitvaartbegeleider te worden.

Een eenvoudige verzorging kan ik nu aan een overledene geven. Drager, bedienaar, medewerker in een crematorium of bij een begraafplaats: ik hoop in die functies de komende 12 maanden voor korte of langere tijd werkzaam te kunnen gaan zijn.



Den Haag, augustus 2018


Video (2:31): Zoals in dit ballet van Pina Bausch - dit gedeelte uit ‘Café Müller’ - zó hoop ik er te kunnen zijn, straks, als uitvaartbegeleider: obstakels op tijd weghalen zodat nabestaanden zich niet stoten.




Den Haag, juli 2018

Na 28 jaar gewerkt te hebben als zelfstandig grafisch ontwerper / kunstenaar (www.erikcox.nl) start ik in september bij Docendo met de opleiding tot uitvaartverzorger. Van juni tot en met november dit jaar ben ik in dienst bij Post Mortem in Leiden, waar ik leer van hun vaardigheid en deskundigheid bij het overbrengen op brancard, het verzorgen, kleden, in de kist leggen en opbaren van overledenen. 
Op het eerste gezicht lijkt dit volledig anders dan grafisch ontwerpen. En toch komen beide voort uit dezelfde onderliggende laag: zorg, aandacht voor details en het inschatten en vertalen van wensen. Bij het grafische werk konden (en kunnen) de opdrachtgevers vertrouwen op mijn typografische vakkennis en creativiteit. Deze opgedane ervaring en dezelfde karaktereigenschappen zijn van belang bij het samen met de nabestaanden voorbereiden van een uitvaart. Dáár ligt mijn kracht: in het met tact begeleiden, nuances aanvoelen en het op de achtergrond, tegelijk ook de praktische zaken, rustig en gedegen regelen. Binnen de mogelijkheden het maximale bereiken en met gevoel voor decorum te komen tot een afgewogen, treffend vormgegeven laatste beeld.


To top uitvaart